Onbeheerst kijken

Reading a Wave

Geschreven voor de tentoonstelling ‘Reading a Wave’ December 2013, Kaus Australis, Rotterdam. Met werk van o.a. Babette Kleijn.

 

Een uitnodiging tot onbeheerst kijken.

Door: Marijke ten Caat.

De titel ‘Reading a Wave’ verwijst naar het eerste hoofdstuk uit het boek ‘Mr. Palomar’ van Italo Calvino. In dit verhaal probeert meneer Palomar grip te krijgen op een willekeurig aandoende wereld door te omschrijven wat onmogelijk is: Een golf ontrekken aan de zee. Palomar wil op een open en objectieve manier de wereld observeren, maar wordt eigenlijk alleen maar bewust van zijn eigen gewaarzijn en subjectiviteit. Palomar raakt hierdoor verstrikt in een realiteit; waarin hij zich voelt als een man met tweedehands ervaringen.

Observeren suggereert dat je afstand neemt tot dat wat je bekijkt. In dat opzicht leest Palomar ook daadwerkelijk een golf, want in de afstand tussen observatie en de golf ontstaat een netwerk aan betekenissen en relaties. Echter lijkt het achterliggende doel van Palomar niet een poging tot uitsluiting van de zee, maar een poging tot uitsluiting van zijn eigen mens-zijn. Hij maakt van de observatie een losse sensatie, alsof deze kan bestaan buiten jezelf. Hierdoor zet hij zichzelf buitenspel en wordt toeschouwer.

In de verdeeldheid die meneer Palomar ervaart komt de ruimte tussen ervaring en observeren bloot te liggen. Een ruimte waar het echte spel zich afspeelt. Kijken is een actief proces die altijd een innerlijke verandering teweegbrengt en waar een verbinding gemaakt wordt tussen dat wat je ziet en jezelf. Het is inclusief. De ruimte dient zich aan als een veld met een oneindig aantal mogelijkheden en kansen. Het is de ruimte die je ook als observator kan innemen. Gebogen over of tegen de breuk aanschurkend. 

Het is de observator die de realiteit bespeelt. Het spel is van de golven zelf. Een spel waarin elke mogelijkheid die zich openbaart een uitnodiging is tot het meegaan op een golf. Het is de opdracht al die mogelijke veranderingen en metamorfoses te ondergaan. De uitnodiging om de ruimte tussen dat wat je ziet en de vertaalslag – de ruimte waar Palomar zo overbewust van is- niet op te offeren aan een fixatie, maar te zien als iets wat altijd de dans zal ontspringen.Observatie als een uitnodiging tot een avontuur.